Na je verlof weer aan het werk gaan voelt vooraf vaak als een vanzelfsprekende stap. Je pakt je werk weer op en het valt vanzelf weer op z’n plek. Maar als dat moment er is, voelt het voor veel vrouwen helemaal niet zo vanzelfsprekend.
Werk voelt anders. Jij voelt je anders. Wat eerst moeiteloos ging, kost nu meer energie. Je hoofd zit voller en je schakelt continu tussen werk en zorg. Veel moeders merken dat ze sneller moe zijn, minder focus hebben en dat het lastiger is om alles bij te houden. En ergens wringt het. Zonder dat je precies kan uitleggen waarom.
En dat is helemaal niet vreemd. Het is goed te verklaren.
De identiteitsverandering waar niemand je over vertelt
Voordat je zwanger raakt sta je vaak niet stil bij wat er met jou gebeurt als je moeder wordt. De focus gaat naar de ontwikkeling van je baby en de voorbereiding op zijn of haar komst. Na de geboorte verschuift de focus naar slaapjes, voedingen en hoe je baby zich ontwikkelt.
Maar sta je ook stil hoe jij je ontwikkelt? Vaak niet, terwijl dat minstens zo ingrijpend is. Je wordt naast vrouw ook moeder. En die overgang gaat vaak gepaard met meerdere veranderingen. Je hormonen veranderen, je brein verandert, je identiteit verschuift. Ook emotioneel en mentaal verandert er vaak veel tegelijk. Deze overgang heeft een naam: de matrescentie.
Misschien herken je dit:
- dat je jezelf minder goed herkent, of voelt dat je je oude ik bent kwijtgeraakt.
- dat emoties als vreugde en angst elkaar in razend tempo kunnen afwisselen.
- dat je je tegelijk verbonden én alleen voelt.
- of dat je je afvraagt: wie ben ik nu nog, naast moeder?
Hoewel veel ervaringen herkenbaar zijn, ervaart iedereen de matrescentie op haar eigen manier. De intensiteit verschilt, net als het moment waarop het voelbaar wordt. Voor de één begint dit vlak na de bevalling. Voor de ander komt het pas later, bijvoorbeeld als je weer gaat werken of als je kinderen wat ouder zijn. Dit kan ook per zwangerschap verschillen. Want ja: deze overgang beleef je elke zwangerschap opnieuw en kan ook elke keer anders voelen.
Waarom lijkt mijn partner hier minder last van te hebben?
Ook vaders maken een overgang door wanneer ze vader worden: de patrescentie. Toch lijken vaders minder vaak last te hebben van de combinatie van werk en zorg.
Dat verschil heeft onder andere te maken met hoe werk en zorg in de praktijk verdeeld raken. Hoewel 50% van de stellen dit graag gelijk willen verdelen, lukt dit slechts 9%. Moeders besteden gemiddeld gezien 9,5 uur per week meer aan zorgtaken.
Dat betekent niet dat vaders minder betrokken zijn, maar wel dat de verdeling vaak anders uitpakt dan vooraf bedacht.
Maar het gaat niet alleen om wie wat doet. Het gaat ook om wie verantwoordelijk is.
Wie nadenkt, plant en in de gaten houdt of alles loopt zoals het moet. Die verantwoordelijkheid (ook wel: mentale last) kost veel energie, is nooit ‘af’ en komt in de praktijk nog vaak bij vrouwen terecht.
De rol van de maatschappij
Deze ongelijke verdeling ontstaat vaak zonder dat je het doorhebt. Het heeft te maken met een wirwar van stereotypen, sociale normen en rolpatronen. En die werken door in hoe we zorg en werk in onze maatschappij hebben ingericht.
Denk bijvoorbeeld aan ongelijke verlofregelingen voor mannen en vrouwen, waardoor de man meestal minder lang thuis is en minder tijd met de baby doorbrengt. Of aan het feit dat vrouwen gemiddeld nog steeds minder verdienen dan mannen, waardoor het financieel vaak logisch lijkt dat de vrouw minder gaat werken.
Mannen die wel graag meer willen zorgen, lopen daarbij regelmatig nog tegen onbegrip aan. Vanuit hun omgeving of werkgever.
Wat kan helpen in deze fase?
Herken dat je in een overgang zit
Wat je ervaart is niet gek. Er verandert veel tegelijk. In je leven en in jezelf. Het helpt om daar bewust bij stil te staan en ruimte voor te maken, in plaats van te verwachten dat alles meteen weer voelt zoals vroeger.
Bespreek de verdeling van zorgtaken
Is de verdeling niet gelijk en is dit wel jullie wens? Bespreek het opnieuw. Kijk niet alleen naar zichtbare taken zoals koken of je kind wegbrengen, maar ook naar alles wat eraan voorafgaat: het plannen, onthouden en regelen.
Wil je de huidige verdeling verder inzichtelijk maken? De online ‘Huishoudbattle’ van de Volkskrant geeft een eerste indicatie. Het is laagdrempelig om in te vullen en kan een mooie ingang zijn om het gesprek hierover te starten.
Verdiep je in waar je recht op hebt
Veel ouders weten niet precies wat er mogelijk is rondom verlof, flexibel werken of het aanpassen van werktijden. Door dat helder te krijgen, ontstaat er vaak meer ruimte dan je denkt. In plaats van meteen volledig te beginnen, kan het bijvoorbeeld helpen om je werk stap voor stap op te bouwen. Zodat je op een rustig tempo kan wennen aan het nieuwe ritme.
Zorg voor momenten waarop je even niets hoeft
Niet alleen als er toevallig tijd over is, maar juist bewust in je week, of het liefst elke dag. Even zitten zonder iets te moeten. Zonder telefoon. Met een kop thee of koffie. Naar buiten kijken. Een korte wandeling. Of desnoods een paar extra minuten voor jezelf op het toilet.
Juist die kleine momenten helpen om niet de hele tijd ‘aan’ te staan.
Over de auteur
Sjanne is loopbaancoach en stress- en burn-out coach bij De Loopbaanruimte. Ze begeleidt moeders die vastlopen in hun werk of in de balans tussen werk en moederschap.