Kinderopvang wordt vaak gezien als een kwestie van praktische opvang terwijl ouders werken. Maar onderzoekers en economen zijn het er al jaren over eens: kinderopvang is veel meer dan dat. Het is ook belangrijk om aan kansengelijkheid te werken, omdat kinderen zich samen ontwikkelen en ouders kunnen werken. Toch is een verkleining van de ongelijkheid niet vanzelfsprekend: opvang kan duur zijn en niet iedereen vindt direct een locatie die werkt. Maar wat weten we over ongelijkheid in de kinderopvang?
Wat zegt onderzoek over ontwikkeling?
De Amerikaanse Nobelprijswinnaar economie James Heckman toonde aan dat investeren in kinderopvang voor kinderen uit kansarme gezinnen 7 tot 13 procent winst per dollar oplevert. Dit komt vooral in de praktijk terug: minder schooluitval, betere gezondheid, hogere arbeidsparticipatie op volwassen leeftijd en lagere maatschappelijke kosten.
Zijn kernboodschap is helder: de vroegste jaren zijn het belangrijkst. Vaardigheden bouwen voort op eerder aangeleerde vaardigheden, en wie in die eerste jaren een stimulerende omgeving mist, loopt een achterstand op die later moeilijk in te halen is. Juist kinderen die thuis minder worden voorgelezen, minder taalaanbod krijgen of opgroeien in een stressvolle omgeving, hebben het meeste baat bij hoogwaardige kinderopvang.
Nederlands onderzoek bevestigt dit. De kwaliteit van de Nederlandse kinderopvang is internationaal gezien goed, met name de interactie tussen begeleider en kind. Een begeleider heeft gemiddeld maar acht kinderen onder zijn hoede en geeft hen alle energie. Dat biedt ruimte voor individuele aandacht die thuis niet altijd beschikbaar is.
Het probleem: kinderopvang bereikt de verkeerde kinderen
Hier wordt het lastig. Juist de kinderen die het meeste baat hebben bij kinderopvang, gaan er het minst naartoe. Van kinderen van hoogopgeleide ouders gaat ruim 70 procent naar de kinderopvang. Bij laagopgeleide ouders is dat 43 procent. Maar 6 procent van de laagopgeleide ouders vindt kinderopvang belangrijk voor de ontwikkeling van hun kind, blijkt uit hetzelfde onderzoek.
Dat heeft deels te maken met bewustzijn en vertrouwen, maar ook zeker met het systeem zelf. De Nederlandse kinderopvang is gebouwd rond werkende ouders. Wie niet werkt, krijgt nauwelijks of geen financiële ondersteuning voor kinderopvang. En juist in gezinnen waar niet of weinig wordt gewerkt, komt kinderarmoede het meest voor.
Gratis kinderopvang: een goed plan?
Het plan om kinderopvang bijna gratis te maken voor werkende ouders klinkt aantrekkelijk, maar het CPB en SCP toonden aan dat het effect op meer werk minimaal is: slechts een toename van 0,2 procent. De reden is dat vooral gezinnen met midden en hoge inkomens minder gaan betalen, terwijl die al een hoge arbeidsparticipatie hebben.
Tegelijkertijd wordt kinderopvang voor gezinnen met lage inkomens juist minder toegankelijk. Door de stijgende vraag die het plan met zich meebrengt, ontstaan langere wachtlijsten en prijsstijgingen. Ouders met lage inkomens, die nu al 96 procent vergoed krijgen, schieten er niks mee op maar worden wel de dupe van de krapte die ontstaat.
Hoe zou het wel moeten?
Onderzoekers wijzen naar Zweden en Vlaanderen als voorbeelden. In Zweden heeft elk kind, ongeacht of de ouders werken, recht op een plek in de kinderopvang. Het gebruik is daardoor veel gelijker verdeeld over inkomensgroepen. In Vlaanderen betalen ouders een inkomensgerelateerd tarief dat eenmaal per jaar wordt vastgesteld, wat zorgt voor zekerheid en toegankelijkheid voor iedereen.
Zolang kinderopvang alleen toegankelijk is voor kinderen van werkende ouders, helpt het systeem nauwelijks tegen ongelijkheid.
Aan de slag met je eigen keuze
Als ouder kun je niet het hele stelsel veranderen, maar je kunt wel bewuste keuzes maken. Kijk bij het kiezen van een kinderdagverblijf of BSO niet alleen naar wat goed voelt, maar ook naar wat de locatie structureel doet voor de ontwikkeling van alle kinderen. Vraag naar de ervaring met VVE, de manier waarop ze omgaan met verschillen tussen kinderen, en hoe ze ouders betrekken die misschien minder snel hun mond opentrekken.
Wil je weten hoe een locatie in jouw buurt scoort op kwaliteit en wat er in het GGD-rapport staat? Op kiddie.nl vind je samenvattingen van inspectierapporten en kun je locaties vergelijken op de punten die voor jouw situatie relevant zijn. Zo maak je een keuze die niet alleen praktisch werkt, maar ook bijdraagt aan gelijke kansen voor je kind.