De Nederlandse kinderopvang is de afgelopen twintig jaar ingrijpend veranderd. Waar het vroeger voornamelijk bestond uit kleine, zelfstandige kinderdagverblijven en buitenschoolse opvangen, domineren nu grote ketens het landschap. Partou, CompaNanny, BLOS, Kibeo en KinderRijk zijn namen die elke ouder kent. Wat minder zichtbaar is: veel van deze organisaties zijn eigendom van private equity-fondsen die meerdere ketens hebben opgekocht en samengevoegd.
Hoe is dit tot stand gekomen?
Tot eind jaren negentig werd kinderopvang in Nederland vrijwel volledig verzorgd door stichtingen. Dat veranderde toen het kabinet-Kok de sector openstelde voor de markt. Het idee was simpel: commerciële partijen zouden de schaarste aan opvangplekken oplossen. In 2005 volgde de Wet kinderopvang, waarbij ouders voortaan zelf de opvang betaalden en via de kinderopvangtoeslag een vergoeding van de overheid kregen.
Dat zorgde voor een aantrekkelijke markt. Ruim 70 procent van de kosten wordt namelijk publiek gefinancierd, via belastingen en werkgeverspremies. Voor investeerders is dat interessant: gegarandeerde inkomsten, een grote vraag en weinig risico. Private equity stapte in, kocht kleine en middelgrote organisaties op en bouwde grote ketens. Op dit moment heeft private equity ongeveer 12 procent van alle kinderopvangplekken in handen. In sommige gemeenten loopt dat aandeel op tot meer dan 50 procent, waardoor ouders in de praktijk weinig keus hebben.
Wat is private equity precies?
Private equity-fondsen kopen bedrijven op met geld van investeerders en bankleningen, met als doel ze na een paar jaar met winst door te verkopen. Dat verdienmodel draait dus niet om langetermijnkwaliteit, maar om het verhogen van de bedrijfswaarde. In de kinderopvang betekent dat: zo veel mogelijk locaties opkopen, efficiënter maken en doorverkopen. Gemiddeld duurt zo'n periode vier tot zeven jaar.
Een bekend voorbeeld van wat er mis kan gaan is het faillissement van Estro in 2014. De Amerikaanse investeerder Providence had de aankoop gefinancierd met een lening van bijna een half miljard euro, en die schuld werd bij het bedrijf neergelegd. Estro moest vijftien procent rente betalen, en dat ging mis. Duizenden ouders stonden van de ene op de andere dag zonder opvang.
Is private equity duurder?
Ja, gemiddeld wel. Onderzoek laat zien dat kinderopvang in handen van private equity vier tot acht procent duurder is dan bij niet-commerciële aanbieders. Daar komt bij dat private equity ketens hun tarieven agressiever verhogen als de overheidsvergoeding stijgt. Met andere woorden: als de toeslag omhoog gaat, gaat de prijs mee omhoog, en profiteert de investeerder mee van publiek geld.
Is de kwaliteit dan lager?
Dit is verrassender. Uit onderzoek van de Erasmus School of Economics blijkt dat locaties in handen van private equity gemiddeld minder overtredingen hebben bij GGD-inspecties dan kleinere, zelfstandige aanbieders. De administratie is vaker op orde en wettelijke eisen worden beter nageleefd. Dat heeft vooral te maken met schaalvoordelen: grote ketens hebben een professionele backoffice, centraal management en meer middelen om aan regels te voldoen.
Maar er is een belangrijke kanttekening. De emotionele en educatieve kwaliteit, dus hoe warm en stimulerend het er op de groep aan toe gaat, verschilt nauwelijks tussen private equity locaties en andere aanbieders. En het personeelsverloop bij private equity is bijna twee keer zo hoog als bij niet-commerciële organisaties: 25 procent tegenover 15 procent. Voor jonge kinderen, bij wie vaste gezichten en een vertrouwde omgeving zo belangrijk zijn, is dat een belangrijk gegeven.
Wat betekent dit voor jou als ouder?
De eerlijke conclusie is dat het beeld genuanceerd is. Een locatie van een grote private equity-keten kan beter zijn dan een kleine zelfstandige opvang, maar je betaalt er wel meer voor. En de hogere personeelswisseling kan wel impact hebben op de band die jouw kind opbouwt met de begeleiders.
Wat je als ouder kunt doen: kijk verder dan de naam boven de deur. Bezoek de locatie, stel vragen over het personeelsverloop en lees het GGD-inspectierapport. Dat geeft je een veel concreter beeld dan alleen de eigendomsvorm. Op Kiddie.nl kun je locaties vergelijken en GGD-rapporten bekijken, zodat je een keuze maakt op basis van wat je echt ziet en niet alleen op basis van de organisatie erachter.