Zo'n 5% van de medewerkers in de kinderopvang is man. Dat is een opvallend laag cijfer in een sector die werkt met kinderen van alle gezinnen, inclusief gezinnen waar een vaderfiguur ontbreekt. Of mannen in de kinderopvang een verschil maken voor je kind, en hoe je daar als ouder naar kunt kijken: dat staat centraal in dit artikel.
Mannen in de kinderopvang: hoe uitzonderlijk is het eigenlijk?
In Nederland werken naar schatting zo'n 130.000 mensen in de kinderopvang. Naar schatting is ongeveer 5% daarvan is man. Dat betekent dat je op de meeste kinderdagverblijven en BSO-locaties simpelweg geen mannelijke pedagogisch professional tegenkomt. In vergelijking met andere Europese landen scoort Nederland daarin aan de lage kant. In Denemarken ligt het aandeel mannen in de kinderopvang rond de 8%, in Noorwegen iets hoger. Deze landen hebben de afgelopen jaren al geïnvesteerd in de diversiteit binnen de kinderopvang.
Dat lage percentage is geen toeval. Het heeft te maken met beeldvorming, arbeidsvoorwaarden en de manier waarop de sector zichzelf profileert. Maar het gevolg is concreet: de meeste kinderen groeien op in een omgeving waar alle professionele verzorgers en begeleiders vrouw zijn. Of dat een probleem is, hangt af van hoe je naar de rol van de opvang kijkt.
Wat hebben kinderen aan een mannelijke begeleider?
Kinderen kijken van jongs af aan naar volwassenen om te begrijpen hoe de wereld werkt. Uit onderzoek blijkt dat kinderen die regelmatig contact hebben met mannelijke opvoeders, thuis of op de opvang, een breder beeld ontwikkelen van wat volwassenen kunnen en doen. Dat heeft minder te maken met specifiek 'mannelijk' gedrag en meer met diversiteit in stijlen, reacties en interacties.
Als alle mensen die voor hen zorgen vrouw zijn, is dat een signaal, ook al is het onbedoeld. Een mannelijke medewerker in de groep laat zien dat zorgen voor kinderen geen exclusief vrouwelijk domein is. Dat is relevant voor alle kinderen, maar misschien nog het meest voor jongens die op zoek zijn naar herkenning.
Voor kinderen die thuis weinig of geen mannelijke opvoeders hebben, kan contact met een mannelijke begeleider op de opvang extra betekenis hebben. Niet omdat mannen beter zijn, maar omdat het de wereld iets groter maakt.
Onderzoek naar de effecten van mannelijke begeleiders in de kinderopvang is beperkt, maar veel kinderopvanglocaties wijzen er zelf ook op dat ze graag diversiteit binnen het team van de pedagogisch professionals zien. Omdat opvanglocaties graag bij willen dragen aan de ontwikkeling van de kinderen, willen ze de kinderen een zo breed mogelijk beeld geven. Kinderen komen op de opvang al veel in aanraking met verschillende soorten vrouwelijke rolmodellen, maar de variatie binnen de mannelijke rolmodellen op de opvang is schaars of zelfs afwezig.
Verder geeft onderzoek aan dat de kinderen evengoed reageren op zowel mannelijke als vrouwelijke medewerkers. Wel werd er opgemerkt dat er een verschillen zijn in aanpak: mannelijke pedagogisch professionals kiezen vaker voor andere soorten activiteiten, vaak actievere activiteiten, dan hun vrouwelijke collega's. Opvanglocaties meldden dat ze hier blij mee zijn, omdat kinderen zich zo op meer manieren ontwikkelen. Ook is het voor kinderen het waardevol om te merken dat volwassenen niet allemaal hetzelfde doen, dat vergroot hun sociale vaardigheden en repertoire.
Waarom kiezen mannen zelden voor een baan in de kinderopvang?
Vooral beeldvorming speelt een rol: zorgen voor jonge kinderen wordt in de Nederlandse cultuur nog altijd sterk geassocieerd met vrouwen. Mannen die wél voor de kinderopvang kiezen, geven regelmatig aan dat ze vragen krijgen over hun motivatie, vragen die vrouwelijke collega's niet krijgen.
Er is ook een praktisch obstakel: argwaan. Een deel van de ouders reageert ongemakkelijk op een mannelijke medewerker bij jonge kinderen. Dat is begrijpelijk vanuit een beschermingsinstinct, maar het maakt het vak voor mannen minder aantrekkelijk. Tegelijkertijd zijn de veiligheidseisen in de kinderopvang streng: elke medewerker heeft een geldige Verklaring Omtrent het Gedrag (VOG) nodig en staat geregistreerd in het Personenregister Kinderopvang. Die eisen gelden voor iedereen, ongeacht geslacht. Daarnaast geldt het zogeheten vier ogen principe: een pedagogisch professional staat nooit alleen op de groep zonder dat een andere volwassene kan meekijken of meeluisteren. Dit verkleint risico's en zorgt voor extra transparantie en veiligheid.
Brancheverenigingen en opleidingen proberen het imago van het vak te verbreden, maar de verandering gaat langzaam. Zolang de maatschappelijke beeldvorming niet verschuift, zal het aandeel mannen in de kinderopvang beperkt blijven.
Wat kun je als ouder zelf doen met deze informatie?
Als ouder heb je weinig invloed op de samenstelling van het team bij een kinderdagverblijf of BSO. Wat je wél kunt doen, is er bewust naar kijken tijdens een rondleiding. Vraag hoe het team is samengesteld en of er aandacht is voor diversiteit. Niet alleen in geslacht, maar ook in achtergrond en werkstijl. Een locatie die hier bewust mee omgaat, heeft doorgaans ook een doordachter pedagogisch beleid.
Heb je een specifieke reden om te zoeken naar een locatie mét een mannelijke medewerker, bijvoorbeeld omdat je kind thuis weinig mannelijke opvoeders heeft? Dan is het de moeite waard om dat expliciet te vragen bij locaties in je omgeving. Niet elke locatie heeft een man in dienst, maar sommige organisaties werken actief aan een gemengd team.
Houd daarbij in gedachten dat de kwaliteit van een medewerker niet wordt bepaald door geslacht, maar door opleiding, betrokkenheid en pedagogische aanpak. Een warme, deskundige pedagogisch professional doet meer voor je kind dan een ongemotiveerde collega, ongeacht geslacht.
Op Kiddie.nl kun je kinderdagverblijven en BSO-locaties bij jou in de buurt vergelijken op basis van beoordelingen van andere ouders en deze per locatie lezen. Ook heb je per opvanglocatie toegang tot samenvattingen van- en de volledige GGD-rapporten. Hierin wordt de kwaliteit, waaronder het personeel en het pedagogisch beleid, beoordeeld.
